على صدرائى خوئى
12
كتابشناسى تجريد الاعتقاد ( فارسى )
لغاية إيجازه و يحاكى الإعجاز في إظهار المقصود و إبرازه لا ينكشف معناه إلّا للأوحدي الفضلاء و لا يتّضح مغزاه إلا للألمعي من الأذكياء « 1 » . ما از آوردن نظريات ساير انديشمندان دربارهء مؤلف و كتابش ، به جهت دورى از طولانى شدن كلام خوددارى مىنماييم . شروح و حواشى تجريد اين كتاب بعد از تأليف ، در حوزهء درسى عالمان و دانشپژوهان مورد تدريس و تدقيق قرار گرفته و دهها شرح و صدها حاشيه بر آن نوشته شده است . هر دانشمند صاحب عقيدهاى به جاى پرداختن به تصنيف كتابى مستقل در كلام ، به نوشتن شرح يا حاشيهاى بر تجريد اكتفا مىنمود . و در حقيقت شروح و حواشى اين كتاب ، تاريخ علم كلام و تطور انديشه در ميان مسلمانان است . بنا به كاوشى كه در اين نوشتار به عمل آمده تعداد شروح و حاشيههايى كه تا كنون بر تجريد الاعتقاد نوشته شده چنين است : * شروح و حواشى تجريد المنطق شش عدد ، * حواشى تجريد نه عدد ، * شروح تجريد چهل و يك عدد ، * حواشى شروح تجريد صد و هشتاد و سه عدد ،
--> ( 1 ) . مقدمهء شرح تجريد قوشچى .